Ook sweatshops in Nederland?

Uit het rapport van SOMO en FairWork over Poolse migranten in Nederland, blijkt dat het vaak slecht gesteld is met de arbeidsomstandigheden.


Poolse migranten in Nederland werken vaak onder slechte arbeidsomstandigheden, als gevolg van afhankelijkheid van uitzendbureaus en bepaalde regelgeving.
Poolse migranten in Nederland werken vaak onder slechte arbeidsomstandigheden, als gevolg van afhankelijkheid van uitzendbureaus en bepaalde regelgeving.

Als je aan sweatshops denkt, denk je waarschijnlijk sneller aan landen als India of Bangladesh, dan aan Nederland of andere Europese landen. Als je bananen uit Colombia of chocola met cacao uit Ivoorkust in de supermarkt ziet liggen, ben je misschien meer geneigd om je af te vragen onder wat voor arbeidsomstandigheden deze producten gemaakt zijn, dan wanneer je Hollandse asperges of tomaten in de schappen ziet liggen. Helaas blijkt dit niet helemaal terecht te zijn. Vorige week verscheen een onderzoeksrapport van FairWork en Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) over de werkomstandigheden van Poolse migranten in Nederland. SOMO hield interviews met individuen en groepen en FairWork ontving en registreerde klachten van Poolse arbeiders. Het rapport geeft te denken over de inrichting van de Nederlandse en Europese arbeidsmarkt. Hoewel het onderzoek is  gefocust op Poolse migranten, lopen andere groepen migranten vergelijkbare gevaren en risico’s.

Werken Poolse migranten in sweatshops?

Het rapport benadrukt dat voornamelijk de afhankelijkheid van Poolse migranten van uitzendbureaus leidt tot veel problemen. De uitzendbureaus zijn veelal hun enige bron van informatie. Zo regelen de uitzendbureaus vaak de (ook voor hen in Nederland verplichte) zorgverzekering voor de Poolse migranten. Achteraf blijkt echter vaak dat er helemaal geen zorgverzekering geregeld is, en veel van de geïnterviewde migranten hebben dan ook geen verzekeringspasje of een ander bewijs van een verzekering. Een man vertelt bijvoorbeeld over een vriend, die een hartaanval kreeg tijdens het werken voor een aspergebedrijf. Er werd hem verteld dat hij moest zeggen dat hij niet verzekerd was en dat hij niet mocht zeggen voor welk bedrijf hij werkte.

Namaak sweatshop in de Kalverstraat; bij sweatshops denken we niet snel aan Nederland.
Namaak sweatshop in de Kalverstraat; bij sweatshops denken we niet snel aan Nederland.

Ook voor huisvesting zijn de migranten afhankelijk van de uitzendbureaus, die vaak buitensporige prijzen vragen voor slechte, kleine behuizing. De privacy van de werknemers wordt niet gerespecteerd en bewakers kunnen op elk door hen gewenst moment in het huis kijken, ook in de slaapkamer. In sommige gevallen bevindt de accommodatie zich op een afgelegen plek. De migranten hebben zelden een eigen vervoersmiddel, dus zijn ze ook afhankelijk van het uitzendbureau voor vervoer naar het werk en soms zelfs voor naar een supermarkt als deze zich ver van de huisvesting bevindt. Voor het vervoer en de (vaak niet bestaande) zorgverzekeringen worden bedragen van het salaris afgetrokken. Meestal verdienen de migranten een minimumloon, waarvan ook andere mysterieuze bedragen worden afgetrokken. Als ze er kritische vragen over stellen, worden ze ontslagen of bedreigd.

Volgens het rapport zijn niet alleen de uitzendbureaus, maar ook de bedrijven voor wie de migranten werken verantwoordelijk voor de slechte arbeidsomstandigheden. Bedrijven willen niet alleen goedkope, maar ook zeer flexibele arbeid; ze verwachten dat arbeiders op elk gewenst moment beschikbaar zijn en willen niet betalen als de arbeiders even niet nodig of ziek zijn.

De gevolgen van deze praktijken zijn:

  • discriminatie ten opzichte van Nederlandse werknemers (bijvoorbeeld het sprayen van chemicaliën als alleen Poolse werknemers aanwezig zijn in kassen);
  • lagere lonen dan in de CAO zijn gespecificeerd; contractfraude en valse beloftes;
  • werknemers worden permanent in tijdelijke contracten gehouden;
  • onterechte aftrekkingen van het salaris;
  • intimidatie en dreigementen, vooral als er geklaagd wordt;
  • sexuele intimidatie van vrouwen;
  • slechte behuizing;
  •  gebrek aan toegang tot het rechtssysteem (bijvoorbeeld als loon niet wordt uitbetaald).

Waarom gebeurt dit nu?

Het rapport geeft uitleg over de rol van uitzendbureaus op de Nederlandse en Europese arbeidsmarkt. Een aantal gebeurtenissen van de afgelopen decennia zijn van belang om te begrijpen hoe het zover heeft kunnen komen. Nederland heeft een langere geschiedenis van uitzendbureaus dan veel andere Europese landen en was ook het eerste land dat de sector liberaliseerde. Vanaf 1998 hadden uitzendbureaus geen vergunningen meer nodig en ging de sector over op zelfregulering. De parlementaire commissie Lessen uit recente arbeidsmigratie (LURA), adviseerde al in 2011 om over te gaan op een systeem van vergunningen die door de overheid worden verstrekt.

Hoewel de Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) wel vergunningen uitdeelt bestaan er nog steeds malafide uitzendbureaus. Naast de zelf gereguleerde vergunningen is er ook een akkoord over het opbouwen van arbeidsrechten en zekerheden voor werknemers. Hierin staat bijvoorbeeld dat je na een aantal tijdelijke contracten, een vast contract moet krijgen. Veel uitzendbureaus omzeilen deze regelingen door mensen voor een aantal maanden te ontslaan om ze vervolgens opnieuw een tijdelijk contract te geven. Niet alleen migranten hebben hier last van, maar ook veel Nederlandse werknemers.

Op Europees niveau zijn het de regels omtrent vrij verkeer van diensten en vrij verkeer van personen, die mede werden bedacht om werknemers te beschermen, die werkgevers juist de mogelijkheid geven om sociale premies en minimum lonen te vermijden. Door het vrij verkeer van diensten, kunnen mensen in Polen door een bedrijf worden aangenomen en in Nederland geplaatst worden. Zo hoeft het bedrijf zich niet aan de Nederlandse regels voor sociale premies of CAO’s te houden. Poolse migranten, die op basis van vrij verkeer van diensten of vrij verkeer van personen naar Nederland komen, worden vaak via een uitzendbureau geworven, waardoor afstand tussen werkgever en werknemer gecreëerd wordt. Het feit dat bedrijven met elkaar concurreren op niet alleen lage lonen, maar ook op sociale voorwaarden, is een bedreiging voor sociale standaarden in heel Europa.

Wat zijn de aanbevelingen van het rapport?

Het bovengenoemde parlementaire onderzoek LURA, gaf de overheid in 2011 een aantal adviezen om de hoeveelheid malafide uitzendbureaus naar nul te brengen in 2 jaar tijd. Verschillende stappen werden ondernomen, maar de overheid bleef bij zelfregulering van de uitzendsector. Van de vier voornaamste adviezen, die het rapport geeft, is regulering van de uitzendsector door de overheid dan ook de eerste. Poolse werknemers geven zelf aan dat ze vaste contracten willen, respect voor de CAO’s en gelijke behandeling en gelijke beloning voor gelijk werk. Het tweede advies is een algemener advies voor een terugkeer van direct werknemerschap (zonder tussenkomst van uitzendbureaus of onderaannemers) als gouden standaard voor werk in Europa. Daarnaast moeten inspecties op een andere manier worden uitgevoerd, los van migratie controles, zodat werknemers de inspecteurs in vertrouwen kunnen nemen. Tot slot moet het makkelijker worden voor werknemers om onbetaald loon te rapporteren en te claimen.

Het is lastig om als consument acties te ondernemen of conclusies te trekken uit een rapport als dit. Het hele systeem van de inzet van flexibele arbeid door arbeidsmigratie binnen de EU leidt tot allerlei vormen van misbruik van werknemers en tot situaties die meer weg hebben van dwangarbeid, dan van een eerlijke en fatsoenlijke flexibilisering van de arbeidsmarkt.  We kunnen vooral hopen dat er iets gedaan wordt met de adviezen uit het rapport, wat niet alleen voor migranten, maar ook voor Nederlanders die via de uitzendsector werken, een verbetering in arbeidsvoorwaarden zou moeten betekenen. Verder kun je wellicht je Hollandse groenten het best bij een lokale biologische boer kopen, die je vertrouwt!

Your next jumps to fair and green:

  • Vind een biologische boer bij jou in de buurt: Biologisch Dichtbij.
  • Zowel aan SOMO als aan FairWork kun je een donatie doen als je hun werk wilt ondersteunen.

Voor meer informatie:

  • Download het rapport op de website van SOMO.
  • Website van FairWork.

 





Laat Een Bericht Achter


Leave a Reply

Copyright © 2017 FairFrog